ESG w mikrofirmie – dlaczego w ogóle cię to dotyczy?

ESG to skrót od trzech obszarów: środowisko (E – environmental), sprawy społeczne (S – social) oraz ład korporacyjny (G – governance). Dla dużych spółek giełdowych i grup kapitałowych ESG oznacza dziś obowiązkowe, sformalizowane raportowanie według unijnych standardów. Właściciel mikrofirmy często reaguje na to wzruszeniem ramion: „Przecież ja nawet nie jestem spółką, tylko mam małą działalność – to chyba nie dla mnie”. Problem w tym, że przepisy i praktyka rynku działają jak naczynia połączone. Nawet jeśli mikroprzedsiębiorca nie będzie musiał samodzielnie składać raportu ESG, to oczekiwania jego klientów, banków i partnerów biznesowych już teraz zmieniają się właśnie pod wpływem tych regulacji.

ESG staje się więc nie tylko zbiorem wskaźników dla dużych podmiotów, ale też nowym sposobem patrzenia na biznes: jak bardzo firma obciąża środowisko, jak traktuje ludzi, jak zarządza ryzykiem i konfliktami interesów. Mikrofirmy wchodzą w ten świat przede wszystkim przez łańcuch dostaw – dostarczając produkty lub usługi większym podmiotom, które same muszą raportować swoje oddziaływanie.

Kto ma obowiązek raportować ESG, a gdzie na razie jest dobrowolność?

Trzon nowych wymogów stanowi unijna dyrektywa CSRD, która rozszerza obowiązek raportowania tzw. informacji niefinansowych. Obowiązkowo raportują przede wszystkim duże przedsiębiorstwa spełniające określone progi zatrudnienia, przychodów i sumy bilansowej oraz spółki giełdowe. Dla nich opracowano szczegółowe europejskie standardy ESRS, które definiują, jakie dane i w jakiej formie trzeba ujawniać. W kolejnych latach obowiązek będzie obejmował coraz szerszą grupę firm, w tym część mniejszych podmiotów notowanych na rynku regulowanym.

Mikroprzedsiębiorcy prowadzący jednoosobową działalność gospodarczą czy małe spółki nienotowane na giełdzie z reguły nie są objęci bezpośrednim obowiązkiem sporządzania raportu ESG. Nie oznacza to jednak, że mogą temat ignorować. Duże firmy, które raportują, muszą opisywać wpływ swojego łańcucha dostaw, a więc także praktyki swoich dostawców i podwykonawców. Coraz częściej oznacza to ankiety, dodatkowe pytania w przetargach, wymagania co do polityk środowiskowych czy zasad pracy.

ESG „pośrednio” w mikrofirmie – skąd biorą się nowe oczekiwania?

Mikrofirmy odczuwają ESG przede wszystkim w trzech obszarach. Po pierwsze – przez relacje z klientami biznesowymi. Więksi kontrahenci wprowadzają ankiety samooceny ESG, wymagają określonych certyfikatów, informacji o śladzie węglowym produktu czy danych dotyczących warunków pracy. Po drugie – przez sektor finansowy. Banki i instytucje finansujące inwestycje zaczynają oceniać ryzyka środowiskowe i społeczne jako element zdolności kredytowej, a preferencyjne oferty uzależniają od poziomu „zrównoważenia” biznesu. Po trzecie – przez sektor publiczny, gdzie w przetargach coraz częściej pojawiają się kryteria związane z ekologią i odpowiedzialnością społeczną.

W praktyce może to wyglądać bardzo konkretnie: formularz ofertowy z pytaniem o politykę antydyskryminacyjną, wymóg ograniczenia emisji na jednostkę produktu, deklaracja pochodzenia surowców z legalnych źródeł czy obowiązek zapewnienia minimalnych standardów BHP u podwykonawców. Mikroprzedsiębiorca, który ma choćby podstawowo przemyślane podejście do ESG i potrafi je udokumentować, zyskuje przewagę nad tymi, którzy na podobne pytania odpowiadają wymijająco.

Jakie elementy ESG warto ułożyć w mikrofirmie już na starcie?

Na poziomie mikrofirmy nie chodzi o rozbudowaną strategię na kilkadziesiąt stron, ale o rozsądne minimum, które da się realnie wdrożyć. W obszarze środowiskowym warto zacząć od podstaw: zużycie energii, gospodarka odpadami, transport i zużycie materiałów. Już sama decyzja o wyborze bardziej energooszczędnego sprzętu, ograniczeniu pustych przejazdów czy wprowadzeniu segregacji odpadów w biurze lub warsztacie jest pierwszym krokiem w stronę ESG. Do tego dochodzi możliwość korzystania z energii odnawialnej – choćby poprzez wybór oferty „zielonej energii” lub inwestycję w niewielką instalację fotowoltaiczną, jeśli to ma sens ekonomiczny.

W obszarze społecznym mikrofirmy mogą wiele zyskać na uporządkowaniu podstaw: jasne zasady zatrudnienia, równe traktowanie pracowników, dbałość o bezpieczeństwo i higienę pracy, realna możliwość zgłaszania problemów bez obawy o odwet. Nawet w kilkuosobowym zespole warto spisać krótkie zasady współpracy – na przykład w formie regulaminu pracy czy prostego „kodeksu dobrych praktyk”. Obszar „G”, czyli ład korporacyjny, w małych firmach sprowadza się z kolei do przejrzystości finansów, unikania konfliktu interesów oraz jasnego podziału odpowiedzialności między wspólnikami i osobami decyzyjnymi.

Dane ESG w mikrofirmie – co zbierać, żeby nie zwariować?

Skoro większe firmy pytają dostawców o liczby, mikrofirma powinna wiedzieć, jak je policzyć. Kluczem nie jest perfekcyjna dokładność, ale spójność i powtarzalność. W praktyce warto zacząć od kilku prostych wskaźników: roczne zużycie energii z faktur, ilość odpadów oddawanych do recyklingu, łączna liczba przejechanych kilometrów służbowymi samochodami czy zużycie kluczowych surowców. Po stronie społecznej można rejestrować liczbę godzin szkoleń, absencje chorobowe, wypadki przy pracy, rotację pracowników.

Z czasem, jeśli pojawi się potrzeba raportowania dla większych kontrahentów, te proste dane można ułożyć w bardziej rozbudowany zestaw. Ważne, aby od początku dokumentować to, co się robi – zachowywać regulaminy, protokoły szkoleń, potwierdzenia audytów czy przeglądów technicznych. Dzięki temu, gdy duży klient poprosi o wypełnienie ankiety ESG, mikroprzedsiębiorca nie będzie musiał zaczynać od zbierania informacji „z pamięci”.

Standardy dla MŚP i dobrowolne raportowanie – czy warto?

Unijne instytucje zdają sobie sprawę, że klasyczne standardy raportowania są dla mikrofirm zbyt ciężkie. Dlatego pojawiają się uproszczone, dobrowolne standardy dla małych i średnich przedsiębiorstw, które pozwalają uporządkować podejście do ESG bez nadmiernych obciążeń administracyjnych. Korzystanie z takich narzędzi może być dla mikrofirmy szansą na zbudowanie przewagi konkurencyjnej: łatwiej jest zdobyć zaufanie banku, inwestora czy dużego klienta, jeśli firma potrafi w uporządkowany sposób pokazać, co robi w obszarze środowiska, ludzi i zarządzania.

W praktyce część mikrofirm zaczyna od czegoś jeszcze prostszego – krótkiego raportu rocznego na własne potrzeby, uzupełnionego o kilka wskaźników i opis najważniejszych działań. Nawet taki „półformalny” dokument może być załącznikiem do oferty, materiałem dla banku czy elementem strony internetowej. Ważne, żeby opis nie był marketingową laurką oderwaną od faktów, ale rzetelnym podsumowaniem działań, które firma rzeczywiście realizuje.

Jak przygotować firmę na przyszłe zmiany regulacyjne?

Choć mikroprzedsiębiorcy nie są dziś wprost objęci pełnymi wymogami raportowania ESG, kierunek zmian jest jasny: przejrzystość i odpowiedzialność biznesu będzie rosła. W kolejnych latach mogą pojawić się nowe obowiązki dotyczące wybranych sektorów, a wymagania rynku będą w praktyce wymuszać coraz lepsze dane o wpływie firmy na otoczenie. Rozsądne jest więc przyjęcie założenia, że nawet jeśli żaden przepis nie każe dziś mikrofirmie raportować, to przygotowanie się na taki scenariusz jest inwestycją w odporność biznesu.

Dobrym podejściem jest plan krok po kroku. Najpierw – prosta diagnoza: w jakich obszarach firma ma już dobre praktyki, a gdzie są „białe plamy”. Potem – wybór kilku priorytetów na najbliższy rok, np. uporządkowanie BHP, zmniejszenie zużycia energii czy wdrożenie prostych zasad etyki w relacjach z klientami. Na końcu – decyzja, jakie dane zbieramy regularnie i kto za to odpowiada. Tak przygotowana mikrofirma nie tylko łatwiej przejdzie ewentualne zmiany przepisów, ale też będzie atrakcyjniejszym partnerem dla klientów, którzy coraz częściej patrzą na biznes przez pryzmat ESG.

Źródła

1. https://accace.com/esg-obligations-in-poland/ – Omówienie nowych obowiązków raportowych ESG w Polsce i wpływu dyrektywy CSRD na firmy działające na rynku polskim.

2. https://www.microsoft.com/en-my/sustainability/learning-center/corporate-sustainability-reporting-directive – Przystępne wyjaśnienie zakresu dyrektywy CSRD, w tym terminy i progi dla dużych firm oraz notowanych MŚP.

3. https://green.earth/blog/the-vsme-standard-for-smes-simplified-esg-reporting-in-the-eu – Opis dobrowolnego standardu VSME dla małych i średnich przedsiębiorstw w UE i jego roli w uproszczonym raportowaniu ESG.

4. https://bpcc.org.pl/polish-business-not-ready-for-esg-reporting-obligations/ – Analiza stopnia przygotowania polskich firm do obowiązków raportowania ESG oraz głównych wyzwań praktycznych.

5. https://flagshipimpact.com/tpost/6arjpit941-esg-guide-for-smes – Praktyczny przewodnik po wdrażaniu ESG w małych i średnich firmach, z listą korzyści i podstawowych kroków.

6. https://fundacjaxbw.pl/wp-content/uploads/2023/12/podrecznik-esg-EN.pdf – Podręcznik wprowadzający do ESG, zawierający praktyczne wskazówki dla MŚP dotyczące budowania strategii i zbierania danych.