JPK_V7 bez tajemnic: GTU i oznaczenia procedur krok po kroku

Nowy JPK z deklaracją (JPK_V7M/JPK_V7K) łączy ewidencję sprzedaży i zakupów z częścią deklaracyjną. Obok kwot i stawek wymaga także oznaczeń – kodów GTU (grupy towarowo-usługowe) oraz tzw. procedur i flag (m.in. TP, MPP, EE, I_42, I_63, MR_T, MR_UZ, TT_WNT, TT_D, B_SPV/B_MPV). Prawidłowe oznaczenia nie są „kosmetyką”: decydują o zgodności z wymogami Ministerstwa Finansów i o tym, czy plik przejdzie walidację bez korekt.

GTU – o co chodzi i kiedy ich używać

Kody GTU identyfikują sprzedaż określonych kategorii towarów i usług (od GTU_01 do GTU_13). Stosuje się je wyłącznie w ewidencji sprzedaży, i to wtedy, gdy dana pozycja faktycznie mieści się w danej grupie. Przykładowo: paliwa, alkohol, leki, urządzenia elektroniczne, odpady, metale, budowlanka, pojazdy, części samochodowe – każda z tych grup ma swój zakres. Jeżeli towar/usługa nie podlega żadnej z grup, pole GTU dla tej pozycji pozostaje puste (nie wpisujemy „BRAK”).

Najczęstsze błędy: przypinanie kilku GTU „na zapas”, kopiowanie kodu z innego wariantu produktu, traktowanie GTU jako kategorii sklepowej. GTU jest definicją prawną, nie marketingową – w razie wątpliwości odnoś się do opisów grup i klasyfikacji z objaśnień MF.

Flagi/procedury – co oznaczają i kiedy się pojawiają

Poza GTU ewidencja sprzedaży i zakupów stosuje dodatkowe oznaczenia. Najczęściej spotykane w małej firmie to:

• TP – transakcja powiązana (sprzedaż dla podmiotu powiązanego w rozumieniu przepisów o cenach transferowych). Dodajesz, gdy nabywcą jest powiązany kontrahent – nie ma znaczenia, czy w praktyce aktualizujesz dokumentację cen transferowych.
• MPP – mechanizm podzielonej płatności. Flaga w ewidencji sprzedaży i zakupów przy fakturach objętych obowiązkowym MPP (m.in. pozycje z załącznika nr 15, kwota brutto ≥ 15 000 zł) lub gdy MPP zastosowano dobrowolnie.
• EE – sprzedaż wysyłkowa/świadczenia na rzecz konsumentów w UE wykazywane w ramach WSTO/OSS (w JPK zastąpiła historyczny kod SW). Stosujesz, gdy rozliczasz sprzedaż na rzecz unijnych konsumentów w procedurze unijnej OSS albo w ramach WSTO.
• I_42 – wewnątrzwspólnotowa dostawa towarów następująca po imporcie w procedurze 42 (import w jednym kraju UE, dostawa do innego – zwolnienie z VAT w imporcie).
• I_63 – analogicznie do I_42, lecz dla procedury 63 (dostawa po imporcie w procedurze 63).
• MR_T / MR_UZ – marża turystyka / marża używane (sprzedaż w procedurach VAT marża – odpowiednio usługi turystyczne, towary używane/antyki/ dzieła sztuki).
• TT_WNT / TT_D – transakcje trójstronne uproszczone: odpowiednio wewnątrzwspólnotowe nabycie i dalsza dostawa przez drugiego w łańcuchu.
• B_SPV, B_SPV_DOSTAWA, B_MPV_PROWIZJA – oznaczenia związane z bonami (single-purpose i multi-purpose) oraz prowizją przy bonach różnego przeznaczenia.
• IMP – w ewidencji zakupów dla importu rozliczanego w deklaracji (art. 33a) – pojawia się po stronie VAT naliczonego.

Jak łączyć oznaczenia: praktyczne reguły

GTU dotyczy pozycji sprzedaży, natomiast wiele procedur (TP, MPP, MR_T itd.) dotyczy dokumentu jako całości. To oznacza, że przy jednej fakturze możesz mieć jednocześnie kilka GTU dla różnych pozycji oraz dodatkowo flagę na poziomie dokumentu (np. MPP). Warto, by system fakturowy wyraźnie rozróżniał poziom pozycji od poziomu nagłówka i nie „mieszał” oznaczeń.

Pamiętaj też, że kody WEW/RO (dokumenty wewnętrzne/raporty okresowe) wpływają na eksport do JPK – dla niektórych systemów wybór określonego typu dokumentu ogranicza przenoszenie GTU czy części procedur do pliku. To normalne, o ile odpowiada logice struktury.

Oznaczenia a sprzedaż zagraniczna (UE i poza UE)

Dla sprzedaży konsumenckiej do innych krajów UE, rozliczanej w OSS, stosujesz EE. Jeżeli po imporcie w UE dokonujesz od razu WDT do innego kraju, wejdą w grę kody I_42 lub I_63 – to specyficzne sytuacje, wymagające poprawnych dokumentów celnych i dowodów przemieszczenia. W klasycznym WDT/ WNT (B2B) oznaczenia wybiera się zgodnie z logiką struktury: GTU tylko gdy dotyczy towaru z katalogu, procedury – jeśli zachodzi przypadek (np. TT_WNT/TT_D przy uproszczonej trójstronnej).

MPP – nie tylko załącznik 15

Obowiązkowy split payment dotyczy faktur na kwotę co najmniej 15 000 zł brutto z pozycjami z załącznika 15 do ustawy o VAT. Jeśli warunki są spełnione, oznaczenie MPP dodajesz zarówno po stronie sprzedaży (na potrzeby ewidencji), jak i – gdy płatność realizowano split paymentem – po stronie zakupów. Możesz też stosować MPP dobrowolnie, ale nie mieszaj tego z obowiązkowym – dla kontroli ważne jest rozróżnienie przyczyn w dokumentacji.

TP – transakcje z podmiotami powiązanymi

Flaga TP pojawia się, gdy sprzedajesz do podmiotu powiązanego (kapitałowo/osobowo/rodzinnie w rozumieniu ustaw podatkowych). To nie jest równoznaczne z obowiązkiem sporządzania lokalnej dokumentacji cen transferowych – ten powstaje dopiero po spełnieniu progów. W JPK zaznaczasz powiązanie, bo to informacja analityczna dla administracji skarbowej.

Jak przygotować system i zespół

Najmniej błędów jest wtedy, gdy oznaczenia „rodzą się” ze słowników i reguł:

• Przypisz GTU do kartotek produktów/usług, zamiast wybierać je ręcznie przy każdej fakturze.
• Ustal reguły dokumentowe: kiedy automatycznie stawiać MPP, kiedy TP (np. po NIP kontrahenta z listy powiązanych), kiedy EE (po rodzaju sprzedaży/kliencie).
• Zadbaj o walidację: blokuj jednoczesne oznaczenia, które w Twoim modelu się wykluczają, oraz ostrzegaj przy brakujących GTU dla towarów „wrażliwych”.
• Przeszkol zespół: handlowcy i księgowość powinni rozumieć, skąd biorą się flagi – unikniesz „ręcznego poprawiania” na koniec miesiąca.

Typowe błędy i jak ich uniknąć

1) Nadmiar GTU. Dodawanie kilku GTU do jednej pozycji „na wszelki wypadek” fałszuje ewidencję. Trzymaj się definicji grupy.

2) Brak rozróżnienia poziomu pozycji i dokumentu. GTU to pozycje, procedury najczęściej – dokument. Nie przerzucaj flag między poziomami.

3) Niewłaściwe EE/SW. W strukturach używamy EE; historyczne SW nie trafia do JPK – system powinien to mapować.

4) TP „tylko dla spółek”. Powiązania osobowe/rodzinne też wywołują TP.

5) MPP „na wszelki wypadek”. Oznaczaj zgodnie z przepisami – pamiętaj o progu kwotowym i zakresie towarów/usług.

Checklist przed wysyłką JPK_V7

• Przegląd pozycji „wrażliwych” – czy przypięto właściwe GTU?
• Weryfikacja flag dokumentowych: TP, MPP, EE, I_42/I_63, MR_T/MR_UZ, TT_WNT/TT_D, B_SPV/B_MPV – tylko gdy faktycznie wystąpiły.
• Kontrola mapowań w systemie: czy WEW/RO zachowują się poprawnie względem eksportu do JPK?
• Test walidacji pliku i przegląd komunikatów – eliminuj ostrzeżenia zanim plik trafi do bramki MF.

Co się zmienia: śledź aktualizacje struktur

Ministerstwo Finansów publikuje wzory struktur JPK_V7 na stronach KAS oraz prowadzi konsultacje nowych wersji (np. JPK_V7M(3)/JPK_V7K(3)). Przy zmianach struktury część oznaczeń może być doprecyzowana, a mapowania w systemach – zaktualizowane. Przed każdą „większą” wysyłką (np. po aktualizacji oprogramowania) sprawdź, czy eksport korzysta z aktualnego XSD i opisów pól.

Źródła

https://www.gov.pl/web/kas/struktury-jpk — oficjalne wzory struktur JPK (w tym JPK_V7M(2)/JPK_V7K(2) wraz z XSD i opisem pól).

https://www.podatki.gov.pl/jednolity-plik-kontrolny/jpk-vat-z-deklaracja/ — strona MF o JPK_VAT z deklaracją: dla kogo, zakres, terminy i odnośniki do dokumentacji.

https://www.gov.pl/attachment/d503c474-e8e5-4b95-ac7a-60db69fd6374 — plik PDF MF: opis pól JPK_V7 (m.in. tabele z GTU_01–GTU_13 i polami EE/I_42/I_63 oraz bonami B_SPV/B_MPV).

https://www.gov.pl/web/finanse/konsultacje-podatkowe-struktur-logicznych-jpk-v7m3-i-jpk-v7k3 — komunikat MF (2025-06-27) o konsultacjach nowych wersji struktur JPK-V7M(3)/JPK-V7K(3).

https://wskazniki.gofin.pl/wskaznik/447/jpkvat-kody-gtu-i-oznaczenia-w-ewidencji-vat — zestawienie kodów GTU i oznaczeń w ewidencji VAT (opracowanie GOFIN, aktualizowane).

https://pomoc.comarch.pl/optima/pl/2025/dokumentacja/opt088-pliki-jpk_v7-przygotowanie-dokumentow-i-generacja-pliku/ — dokumentacja systemowa (Comarch): praktyczne mapowania (m.in. zastąpienie SW przez EE w eksporcie JPK).