Jak przeprowadzić zwolnienia grupowe? Poradnik dla pracodawców

Zwolnienia grupowe to nic przyjemnego, ani dla zwalnianych pracowników, ani dla pracodawcy. Taka decyzja zawsze jest ostatecznością i świadczy o fatalnej kondycji ekonomicznej przedsiębiorstwa lub znaczącym spadku przychodów. Przeprowadzenie zwolnień grupowych jest w Polsce ściśle regulowane – nie można tego robić wedle własnego widzimisię. Najważniejsze zasady, jakich musi przestrzegać pracodawca, omawiamy w naszym artykule.

Kiedy mówimy o zwolnieniach grupowych?

Zwolnienia grupowe to sposób rozwiązywania umów o pracę z wieloma pracownikami jednocześnie, co najczęściej jest związane z likwidacją zakładu, restrukturyzacją czy istotnym spadkiem zamówień.

Kryterium zwolnień grupowych spełnia redukcja zatrudnienia o co najmniej 10 osób (dla firm zatrudniających mniej niż 100 pracowników), 30 osób (dla firm zatrudniających mniej lub równo 300 pracowników), jak i zwolnienie 10% załogi (firmy zatrudniające między 100 a 299 pracowników).

Pamiętaj:

Zwolnienia grupowe następują tylko w firmach zatrudniających co najmniej 20 osób. Przyczyna musi leżeć po stronie pracodawcy.

Dodajmy, że zwolnienia grupowe obejmują wyłącznie pracowników zatrudnionych na umowę o pracę (niezależnie od wymiaru etatu) i nie dotyczą pracowników tymczasowych.

Kogo nie mogą objąć zwolnienia grupowe?

W ramach ogłoszonych zwolnień grupowych nie można rozwiązać stosunku pracy z:

• kobietami w ciąży,
• pracownikami w wieku przedemerytalnym (do 4 lat przed osiągnięciem wieku emerytalnego),
• osobami przebywającymi na urlopie macierzyńskim, rodzicielskim, ojcowskim,
• członkami zarządu związków zawodowych,
• społecznymi inspektorami pracy oraz
• pracownikami powołanymi do służby wojskowej.

Takim osobom można jedynie wypowiedzieć warunki pracy lub płacy, ale z obowiązkiem wypłaty dodatku wyrównawczego do końca okresu ochrony.

Ciekawy jest również przypadek pracowników przebywających na zwolnieniach lekarskich i urlopach wypoczynkowych. Można wypowiedzieć im umowy w ramach zwolnień grupowych, ale tylko jeśli urlop trwa ponad 3 miesiące lub pracownik zakończył 182-dniowy okres pobierania zasiłku chorobowego i od co najmniej 3 miesięcy korzysta ze świadczenia rehabilitacyjnego.

Zanim ruszą zwolnienia

Pracodawca nie ma pełnej swobody w zakresie przeprowadzenia zwolnień grupowych. Ostatecznie i tak do nich dojdzie, natomiast wcześniej niezbędne jest przeprowadzenie konsultacji ze związkami zawodowymi. Pracodawca musi przekazać (na piśmie) informacje o przyczynach zwolnień, liczbie zatrudnionych, liczbie zwalnianych, terminie planowanych zwolnień, kryteriach wyznaczania zwalnianych osób, a także przedstawić propozycje rozwiązań dla zwalnianych, takich jak np. odprawy.

Porozumienie ze związkami powinno zostać zawarte w ciągu 20 dni. Jeśli to się nie uda, wówczas pracodawca sam ustala regulamin zwolnień, uwzględniając jednak stanowisko związkowców.

Jeśli w zakładzie nie działa żaden związek zawodowy, to konsultacje należy przeprowadzić z przedstawicielami pracowników.

Przekazanie informacji do powiatowego urzędu pracy

Ponieważ zwolnienia grupowe mogą mieć istotny wpływ na sytuację na lokalnym rynku pracy, pracodawca ma obowiązek powiadomić o nich właściwy PUP. W zgłoszeniu należy podać przyczynę zwolnień, dokładną liczbę zwalnianych oraz harmonogram przeprowadzanych zwolnień. Takie zgłoszenie musi trafić do PUP równolegle z przekazaniem informacji związkom zawodowym/przedstawicielom pracowników, a po zakończeniu rozmów pracodawca ponownie informuje urząd o powziętych uzgodnieniach.

Ważne terminy

Zwolnienia grupowe nie mogą mieć charakteru nagłego. Umowy o pracę w tym trybie można rozwiązać nie wcześniej niż 30 dni po zawarciu porozumienia ze związkami zawodowymi i zawiadomieniu PUP lub po ustaleniu regulaminu zwolnień (jeśli nie doszło do zawarcia porozumienia ze stroną pracowniczą).

Jeśli pracodawca nie dochowa tego terminu, naraża się na roszczenia ze strony pracowników i postępowanie sądowe.

Odprawy dla zwalnianych pracowników

Przeprowadzenie zwolnień grupowych nakłada na pracodawcę obowiązek wypłacenia pracownikom stosownych odpraw w wysokości:

• 1-miesięcznego wynagrodzenia – gdy zatrudnienie trwało poniżej 2 lat;
• 2-miesięcznego wynagrodzenia – gdy zatrudnienie trwało od 2 do 8 lat;
• 3-miesięcznego wynagrodzenia – gdy zatrudnienie trwało powyżej 8 lat.

Warto przy tym zaznaczyć, że maksymalna wysokość odprawy nie może przekroczyć 15-krotności minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu rozwiązania umowy. Wyższe odprawy można natomiast uzgodnić w ramach wewnętrznych przepisów obowiązujących w danej firmie.

Na koniec dodajmy, że po zakończeniu zwolnień grupowych pracodawca ma możliwość ponownego zatrudnienia pracowników, gdy np. poprawi się sytuacja ekonomiczna przedsiębiorstwa. W pierwszej kolejności musi jednak zaproponować pracę wcześniej zwolnionej osobie, która wyraziła chęć powrotu do firmy w ciągu roku od zwolnienia. Tej zasady trzeba przestrzegać przez 15 miesięcy od daty rozwiązania umowy.