Założenie własnej firmy bardzo często uruchamia dwa równoległe światy. Z jednej strony pojawia się ekscytacja, poczucie sprawczości i nadzieja, że wreszcie pracuje się na swoim. Z drugiej zaczynają się rozmowy z rodziną, znajomymi i dalszym otoczeniem, które nie zawsze rozumieją, czym naprawdę jest mikrofirma. Dla wielu osób działalność gospodarcza wygląda jak większa swoboda, większa elastyczność i większa dostępność. Skoro „i tak pracujesz u siebie”, to przecież możesz coś szybko zrobić, pomóc, odpisać wieczorem, poprawić bez faktury, doradzić za darmo albo przy okazji ogarnąć drobną usługę dla kogoś bliskiego.
Na początku wiele osób zgadza się na to bez większego oporu. Czasem z życzliwości, czasem z wdzięczności za wsparcie, czasem dlatego, że głupio odmówić. Problem polega na tym, że mikrofirma bardzo szybko odczuwa skutki takich „małych wyjątków”. Zaczyna uciekać czas, rozmywają się granice, a przedsiębiorca ma wrażenie, że wszyscy wokół coś od niego chcą, choć formalnie firma dopiero próbuje stanąć na nogi. Właśnie dlatego temat rozmów z rodziną i znajomymi o działalności nie jest poboczną sprawą. To jeden z elementów organizacji pracy, który może pomóc albo bardzo utrudnić spokojny start.
To zwykle nie wynika ze złej woli. Po prostu wiele osób patrzy na firmę przez pryzmat prostych skojarzeń. Skoro ktoś pracuje na własny rachunek, to pewnie sam ustala godziny, sam decyduje, komu pomaga i sam może „na chwilę coś rzucić”, żeby załatwić sprawę znajomego. Do tego dochodzi częste przekonanie, że pomoc rodzinie albo kolegom „to jeszcze nie jest normalna praca”, bo przecież chodzi o bliską osobę. W efekcie ktoś nie widzi różnicy między szybką poradą a realną usługą, między uprzejmością a regularnym korzystaniem z czyjegoś czasu zawodowego.
W mikrofirmie to szczególnie wrażliwe, bo właściciel nie ma działu obsługi, sekretariatu ani bufora ochronnego. Każda dodatkowa prośba trafia bezpośrednio do niego. Każde „tylko zerknij”, „napisz mi dwa zdania”, „powiedz, co o tym myślisz”, „podepnij mi to”, „wrzuć to szybko”, „zrób mi to po znajomości” zabiera konkretny czas i energię. Z zewnątrz wygląda to czasem jak drobiazg. Od środka bywa już kolejnym nieopłaconym zleceniem, które trzeba wcisnąć między normalną pracę.
Wiele napięć nie bierze się z samej prośby o pomoc, tylko z tego, że na starcie nie zostały ustalone żadne reguły. Gdy przedsiębiorca kilka razy zrobi coś za darmo, odpisze o każdej porze albo potraktuje sprawę znajomego jak priorytet, otoczenie szybko uznaje to za normalny standard. Potem dużo trudniej to odkręcić. Nagle odmowa wygląda jak zmiana nastawienia, dystans albo brak wdzięczności, choć w rzeczywistości chodzi tylko o próbę odzyskania zdrowych granic.
Dlatego najlepiej od początku nie budować firmy na wyjątkach. To nie znaczy, że trzeba wszystkim odmawiać albo rozmawiać chłodno i urzędowo. Chodzi raczej o to, żeby bliscy wiedzieli, że firma to nie luźne hobby, tylko realna praca. Jeśli właściciel mikrofirmy sam traktuje swoją działalność poważnie, innym też łatwiej to zrozumieć. Gdy jednak sam wysyła sygnał, że zawsze „coś się da zrobić przy okazji”, szybko zacznie żyć w trybie wiecznej dostępności.
To bardzo ważne rozróżnienie. Rodzina i znajomi mogą naprawdę wspierać przedsiębiorcę. Mogą polecać firmę, podpowiedzieć coś sensownego, kibicować, pomagać logistycznie albo po prostu dawać spokój, gdy wiadomo, że ktoś właśnie buduje działalność. To jest wsparcie. Czym innym jest jednak sytuacja, w której czyjeś wsparcie szybko zamienia się w oczekiwanie darmowej pracy, preferencyjnego traktowania, szybkiej reakcji o każdej porze albo ciągłych konsultacji „bo przecież Ty się na tym znasz”.
Mikroprzedsiębiorcy często mają z tym problem, bo nie chcą wyjść na osoby niewdzięczne lub zbyt formalne. A przecież można jednocześnie być życzliwym i chronić swoją pracę. To nie jest sprzeczność. Firma nie staje się mniej ludzka tylko dlatego, że właściciel pilnuje swojego czasu, zakresu pomocy i zasad współpracy. Wręcz przeciwnie, dzięki temu nie rodzi się później frustracja, która psuje relacje bardziej niż spokojne, jasne granice na początku.
Zanim zaczniesz tłumaczyć coś rodzinie czy znajomym, dobrze odpowiedzieć sobie na kilka prostych pytań. Czy w ogóle chcesz wykonywać drobne rzeczy bezpłatnie dla bliskich. Jeśli tak, to dla kogo i w jakim zakresie. Czy zgadzasz się na szybkie porady, ale nie na pełną usługę. Czy dopuszczasz rabat, ale nie pracę za darmo. Czy odpowiadasz na sprawy firmowe wieczorami. To są rzeczy, które lepiej ustalić ze sobą wcześniej, bo wtedy łatwiej mówić spokojnie i konsekwentnie.
Jeżeli sam nie masz wewnętrznych zasad, każda sytuacja będzie rozstrzygana pod wpływem chwili. Raz się zgodzisz, raz odmówisz, raz pomożesz bez problemu, a raz będziesz zirytowany. W efekcie druga strona nie będzie rozumiała, gdzie właściwie przebiega granica. A wtedy zaczyna się klasyczny bałagan: „przecież ostatnio mogłeś”, „to tylko chwila”, „myślałam, że dla mnie zrobisz”.
W większości przypadków nie potrzeba twardych, zimnych komunikatów. Najlepiej działa zwykły, spokojny język, który pokazuje, że firma ma swoje ramy. Można powiedzieć, że teraz pilnujesz, by nie mieszać pracy z prywatnymi przysługami. Można zaznaczyć, że na drobne podpowiedzi czasem się znajdzie chwila, ale pełne realizacje wykonujesz już normalnie jako usługę. Można też uczciwie powiedzieć, że nie odbierasz spraw firmowych o każdej porze, bo inaczej nie da się długo pracować bez przemęczenia.
Taki sposób mówienia jest dużo lepszy niż tłumaczenie się w nieskończoność. Im więcej nerwowego uzasadniania, tym łatwiej druga strona zaczyna traktować temat jak negocjacje. Tymczasem to nie jest spór o to, czy ktoś jest ważny. To zwykłe ustawienie zasad funkcjonowania firmy. Dobrze postawiona granica nie musi być nieprzyjemna. Powinna być po prostu jasna.
Wielu przedsiębiorców wpada na początku w ten sam schemat. Zgadzają się na coś małego, bo naprawdę wydaje się niewielkie. Potem okazuje się, że drobiazg ma poprawki, dodatkowe pytania, kolejny etap, prośbę o szybszy termin albo oczekiwanie, że skoro już coś zostało zaczęte, to dobrze byłoby to też skończyć. W ten sposób kilka „małych” spraw od znajomych potrafi zająć więcej czasu niż jedno normalne, płatne zlecenie.
Nie chodzi o to, żeby wszystko przeliczać co do minuty. Chodzi o świadomość, że czas przedsiębiorcy jest zasobem firmy. Jeśli regularnie oddajesz go za darmo, firma to odczuje. Szczególnie mikrofirma, w której właściciel sam odpowiada za przychód, realizację, kontakt i porządek organizacyjny. Każda godzina wciśnięta w prywatne przysługi jest godziną, której potem brakuje gdzie indziej.
To może brzmieć paradoksalnie, ale jasne zasady często chronią relacje lepiej niż ciągłe ustępstwa. Kiedy przedsiębiorca robi za dużo po znajomości, a potem zaczyna narastać w nim zmęczenie i rozdrażnienie, relacja bardzo łatwo się psuje. Pojawiają się niedopowiedzenia, poczucie wykorzystywania, cicha pretensja albo wybuch w najmniej odpowiednim momencie. To dużo gorszy scenariusz niż spokojne powiedzenie wcześniej, że pewnych rzeczy nie łączysz z relacjami prywatnymi.
Badania i materiały dotyczące dobrostanu w pracy regularnie pokazują, że brak granic między życiem zawodowym a prywatnym sprzyja napięciu, przeciążeniu i spadkowi poczucia kontroli. Dotyczy to także przedsiębiorców, którzy bardzo często sami sobie te granice rozmywają, bo nie chcą nikogo urazić. W praktyce właśnie rozsądne ograniczenia pomagają utrzymać i pracę, i relacje w lepszym stanie.
Nie trzeba robić rodzinnego regulaminu, ale kilka rzeczy dobrze zakomunikować wcześnie i zwyczajnie. Dzięki temu otoczenie wie, czego się spodziewać, a przedsiębiorca nie musi za każdym razem budować odpowiedzi od zera.
Taki porządek nie robi z relacji prywatnych czegoś chłodnego. Po prostu zapobiega nieporozumieniom. Im mniej domysłów, tym mniej napięcia po obu stronach.
To zdanie wielu osobom prowadzącym firmę bardzo się przydaje. Odrzucenie zlecenia, odmowa darmowej realizacji albo brak zgody na ciągłą dostępność nie oznaczają, że przedsiębiorca stał się egoistyczny. Oznaczają tylko, że próbuje prowadzić działalność tak, by była do utrzymania. Mikrofirmy bardzo łatwo opierają się na nadmiernym poświęceniu właściciela. Z zewnątrz wygląda to czasem jak zaangażowanie. Z czasem bywa po prostu drogą do przemęczenia.
Warto więc patrzeć na granice nie jak na coś wrogiego wobec bliskich, ale jak na element odpowiedzialnego prowadzenia firmy. Jeśli działalność ma działać dłużej niż kilka miesięcy, właściciel nie może być stale rozciągany między pracą, przysługami i oczekiwaniami otoczenia. To nie jest fanaberia. To warunek normalnego funkcjonowania.
Rozmowy z rodziną i znajomymi o własnej działalności są ważniejsze, niż się wydaje na początku. To właśnie w tych relacjach bardzo łatwo o rozmycie granic, darmowe usługi, ciągłe dopytywanie i oczekiwanie stałej dostępności. Mikroprzedsiębiorca nie musi odpowiadać na to nerwowo ani szorstko. Wystarczy, że od początku potraktuje swoją firmę poważnie i spokojnie zakomunikuje zasady. Dzięki temu wsparcie pozostanie wsparciem, a nie zamieni się w dodatkowy, nieopłacony etat. W małej firmie to naprawdę robi różnicę.
Redakcja Reklama Kontakt Nasze portale i blogi
Wszelkie prawa zastrzeżone | Dział tematyczny Mindly.pl | Materiały w publikacjach | Zasady korzystania & Polityka prywatności
